Çocuğum yavaş ve heceleyerek okuyor, ne yapmalıyım?

Çocuğunuz kelimeleri hece hece okuyor, bir cümleyi bitirmesi uzun sürüyor ve okurken çabuk yoruluyor. Bu durum velileri çok kaygılandırıyor. Çoğu zaman çözümü de sabırlı ve düzenli bir çalışmadan geçiyor.

Heceleyerek okumak bir aşamadır

Okumayı öğrenen her çocuk bir süre heceleyerek okur. Harfleri seslere, sesleri hecelere çevirmek başta bilinçli bir çaba ister. Çocuk aynı kelimeleri tekrar tekrar gördükçe bu çaba azalır ve kelimeyi bir bütün olarak tanımaya başlar. Akıcılık dediğimiz şey tam olarak budur: kelimeyi çözmeye harcanan emek azalır ve anlamaya yer açılır.

1. sınıfta, özellikle ilk aylarda heceleyerek okumak olağandır. 2. sınıfta okumanın giderek akıcılaşması beklenir. 2. sınıfın ilerleyen aylarında hâlâ neredeyse her kelimeyi heceliyorsa daha düzenli bir desteğin zamanı gelmiş demektir.

Neden yavaş okuyor olabilir?

• Bazı harf ve ses eşleşmeleri henüz otomatikleşmemiş; çocuk her seferinde düşünerek buluyor.
• Okuduğu metin sınıfına göre zor ya da bilmediği kelimelerle dolu.
• Az okuyor; kelimeleri tanımasını sağlayacak tekrarları henüz yaşamadı.
• Gözü satırı takip etmekte zorlanıyor, satır atlıyor ya da aynı satırı iki kez okuyor.
• Yanlış yapmaktan çekiniyor ve her kelimede duraklıyor.

Evde akıcılığı destekleyen kısa çalışmalar

• Aynı metni birkaç gün üst üste okuyun. Kısa bir metni ilk gün birlikte okuyun, sonraki günlerde o okusun. Tanıdık bir metinde akıcı okumanın nasıl bir his olduğunu yaşar; bu his yeni metinlere de taşınır.
• Önce siz okuyun, sonra o okusun. Bir cümleyi doğru tonlamayla siz okuyun, aynı cümleyi hemen ardından o tekrar etsin.
• Birlikte, aynı anda okuyun. Kısa bir parçayı bir ağızdan okumak, yalnız okumaya çekinen çocuğa güven verir.
• Sık geçen kelimeleri kartlara yazın. "ve", "bir", "bu", "çok" gibi her metinde karşısına çıkan kelimeleri görür görmez tanıması okumasını belirgin biçimde rahatlatır.
• Kısa ve her gün. Uzun ve yorucu bir oturum yerine her gün birkaç dakikalık düzenli bir çalışma daha çok işe yarar.

Parmakla takip ve satır atlama

Okumayı yeni öğrenen çocuk için kelimenin altını parmağıyla takip etmek yardımcıdır; bu dönemde yasaklanmamalıdır. Okuma akıcılaştıkça kelimeden kelimeye giden parmak çocuğu yavaşlatmaya başlar. O zaman satırın altına bir kâğıt şerit tutmak yeterli olur. Sık sık satır atlayan çocukların çoğuna da bu şerit hemen yardımcı olur.

Nelerden kaçınmalı?

• "Daha hızlı oku" diye sıkıştırmayın. Akıcılık zorlamayla değil, tekrarla gelir.
• Kardeşleriyle ya da arkadaşlarıyla karşılaştırmayın.
• Her hatada araya girmeyin. Cümle bitince anlamı bozan hataya birlikte dönün.

Ne zaman bir uzmana başvurmalı?

Düzenli çalışmaya rağmen haftalar içinde hiç ilerleme görmüyorsanız, benzer harfleri (b ile d gibi) sürekli karıştırıyorsa, bir gün okuyabildiği kelimeyi ertesi gün hiç tanımıyor gibiyse ya da okumaktan belirgin biçimde kaçınıyorsa önce sınıf öğretmeniyle konuşun. Bu konuda ayrı bir yazımız var.

Okumasının nasıl ilerlediğini evde nasıl izleyebileceğinizi de şu yazıda anlattık.

Yazılım destekli programımızda çocuk 21 gün boyunca her gün yaklaşık on beş dakika göz takibi, hızlı algı, dikkat ve anlama üzerine kısa çalışmalar yapıyor. Programlarımıza mağazadan bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi verir; çocuğunuza özel bir değerlendirmenin yerini tutmaz.